Celem projektu pt. „Lasy, społeczeństwo i demokracja: Spory o przyszłość lasów w Polsce w kontekście zmiany klimatu i wyzwań Europejskiego Zielonego Ładu” jest zbadanie społecznych mechanizmów leżących u podstaw konfliktów wokół lasów w Polsce, a także społecznych relacji ludzi z lasami, opinii na temat postulowanej wizji własności i zarządzania lasami.

Zarządzanie lasami i polityka leśna w Polsce były w ostatnich latach przedmiotem intensywnych dyskusji, czego wyrazem jest między innymi jedna z najwyższych w Europie liczba konfliktów wokół lasów. Polska charakteryzuje się przy tym specyficzną strukturą własnościową i niespotykanym gdzie indziej w Unii Europejskiej modelem zarządzania lasami, z dominacją własności publicznej i silną, hierarchiczną organizacją zarządzającą lasami – Państwowym Gospodarstwem Leśnym „Lasy Państwowe”. Społeczny odbiór gospodarki leśnej i Lasów Państwowych w ostatnich latach radykalnie się pogorszył.

Głównym celem proponowanego interdyscyplinarnego projektu badawczego jest kompleksowa analiza konfliktów dotyczących lasów w Polsce oraz zmian polityki leśnej w odpowiedzi na te konflikty, a także zaproponowanie rekomendacji na rzecz realnej ochrony lasów w Polsce. Powstające wokół miast „ruchy leśne” protestujące przeciwko wycinaniu drzew bez jakiegokolwiek nadzoru obywatelskiego, postulujące utworzenie „lasów społecznych”, a także próba spojrzenia na lasy jako dobro wspólne szczególnie istotne w kontekście ochrony klimatu jest zjawiskiem, które może wpłynąć na debatę publiczną i polityczną. Projekt w związku z tym zbada również jakie czynniki wpływają na konflikty leśne na poziomie lokalnym i regionalnym, zarówno na obszarach wiejskich, jak i podmiejskich, oraz określi uwarunkowania rozwojowe społeczności lokalnych na terenach bogatych w lasy.

W trakcie realizacji badań będą wykorzystywane różne metody techniki: zarówno badania ilościowe (na poziomie prób ogólnokrajowych, jak i regionalnych), jak również różne metody badań jakościowych (interwencja socjologiczna, wywiady fokusowe, Laboratoria Wiedzy o Przyszłości).

Opis projektu

Projekt koncentruje się na analizie barier i wyzwań, z jakimi borykają się obywatele krajów Grupy Wyszehradzkiej (V4) w obliczu rosnących opłat za energię i ogrzewanie spowodowanych kryzysem energetycznym i konsekwencjami wojny na Ukrainie. Ma on na celu wyjaśnienie, w jaki sposób kryzys energetyczny wpłynął na zachowania poszczególnych – zróżnicowanych ekonomicznie i przestrzennie – grup społecznych. Badania porównawcze obejmujące cztery kraje (Polska, Czechy, Węgry, Słowacja), będą realizowane z mieszkańcami obszarów wiejskich i miejskich oraz respondentami o różnym kapitale finansowym i kulturowym, Generalnie chodzi o zrozumienie, w jaki sposób obawa przed ryzykiem utraty bezpieczeństwa energetycznego wpłynęła na aktywność i oddolne działania obywateli wykraczające poza działania polityki energetycznej państwa oraz w jaki sposób samoobrona energetyczna może wzmocnić innowacyjne zachowania w społeczeństwie. W każdym kraju zostaną przeprowadzone wywiady fokusowe z prosumentami, z osobami które zdecydowały się na montaż pompy ciepła oraz z grupami społecznymi, które popadły w ubóstwo energetyczne.

Cel projektu

Naczelnym celem projektu jest zdobycie materiału empirycznego i nowej wiedzy na temat tego, jak wykorzystać kryzys energetyczny spowodowany wojną na Ukrainie do przyspieszenia transformacji energetycznej w krajach V4. A także pokazanie strategii samoobrony społecznej – stosowanej przez różne grupy w obawie przed rosnącymi kosztami energii i ogrzewania domów oraz ryzykiem rozprzestrzeniania się ubóstwa energetycznego w krajach V4 – w sytuacji utraty zaufania do oficjalnej polityki energetycznej.

Cel projektu

Celem projektu badawczego jest wielowymiarowa analiza społecznych praktyk szeroko rozumianej “medycyny alternatywnej” i rosnącego w siłę zjawiska medycznego populizmu w Polsce. Wg danych portalu rynekaptek.pl w 2000 w Polsce było co najmniej 50 tys. uzdrowicieli, dekadę później wskazywano, że jest ich 70 tys., a wyliczenia z 2018 r. wskazywały ponad 100 tysiącach bioterapeutów, healerów, zielarzy, homeopatów, kręgarzy, hipnoterapeutów, radiestetów, irydologów, białych magów i szamanów działających w Polsce.

Planowane badania i metody badawcze

Założeniem badawczym jest wyjaśnienie tego zjawiska z trzech perspektyw:

• społeczeństwa polskiego i różnych jego grup zróżnicowanych klasowo, kulturowo, demograficznie;
• pracowników systemu opieki zdrowotnej (lekarze pierwszego kontaktu, lekarze specjaliści, pielęgniarki;
• zwolenników medycyny alternatywnej i uczestników różnych inicjatyw społecznych, które wpisują się w zjawisko “medycznego populizmu” (ruchy antyszczpionkowe, Polskie Stowarzyszenie Duchowych Uzdrowicieli, Międzynarodowe Stowarzyszenie Medycyny Komplementarnej).

W projekcie wykorzystanych będzie szereg metod i technik badawczych z zakresu nauk społecznych:

• podwójne badanie CATI (na początku i na końcu projektu) na ogólnokrajowej próbie 1000 dorosłych przedstawicieli społeczeństwa polskiego;
• wywiady fokusowe na z różnymi grupami społecznymi zróżnicowanymi klasowo, przestrzennie i kulturowo;
• wywiady fokusowe z pracownikami systemu opieki zdrowotnej;
• analiza treści materiałów ze stron internetowych oraz materiałów na YouTube upowszechnianych przez inicjatywy społeczne, które wpisują się w zjawisko medycznego populizmu;
• badanie CAWI na próbie 600 wśród osób korzystających z Internetu na temat teorii spiskowych o pandemii;
• realizacja 20 wywiadów z liderami ruchów i stowarzyszeń mieszczących się w nurcie medycznego populizmu;
• socjologiczna interwencja z członkami ruchów społecznych medycznego populizmu i grup zwolenników medycyny alternatywnej.

Powodem podjęcia tematu badań są obserwowane zjawiska takie jak: ruchy antyszczepionkowe, powszechne odrzucanie oficjalnych procedur leczenia medycyny konwencjonalnej, popularność sklepów internetowych z różnymi specyfikami „medycyny alternatywnej”. Te trendy mają wpływ nie tylko na zdrowie publiczne, ale też są zjawiskiem, którego nie może ignorować oficjalna polityka zdrowotna. W perspektywie socjologicznej niezwykle interesujące jest znalezienie odpowiedzi o społeczne przyczyny takich zachowań i skalę zjawiska „kontroświeceniowych praktyk” w podejściu do zdrowia.